De indeling van deze notitie is:
Doelstelling
Het motto voor de komende jaren is: "Cultuurhistorische landschapselementen in
de gemeente Maarn: het beschermen waard!"
In de brede zin des woords is cultuurhistorie alles wat met de geschiedenis van
onze cultuur te maken heeft.
De mens heeft door de eeuwen heen geleefd en ingegrepen in zijn natuurlijke omgeving.
Dit gegeven is op elke plaats op deze aarde anders en in overeenstemming met de aard
van de bevolking en de natuurlijke ontwikkeling.
Cultuurhistorie in de gemeente Maarn heeft vooral betrekking op de ontwikkeling van
het landschap, de ontginning daarvan en de daarbij ontwikkelde bebouwing.
De inrichting, vormgeving en het bodemgebruik is door de mens bepaald.
De wijze waarop dit gebeurde was afhankelijk van de maatschappelijke omstandigheden en
de fysieke en technische mogelijkheden.
De combinatie van factoren, arme zandgronden, relatief langzame bevolkingsgroei en
groot grondbezit zijn nog in veel sporen uit het verleden in het landschap terug te vinden.
Wij onderscheiden drie soorten cultuurhistorische waarden in het landschap:
de archeologische, de historisch-bouwkundige en de historisch-geografische waarden.
Voorbeelden hiervan zijn de grafheuvels als archeologische waarden, de monumentale
en karakteristieke gebouwen, oude boerderijen(tjes), schaapskooien als historisch-bouwkundige
waarden en verkavelingspatronen van landerijen, kerkepaden, gegraven watergangen als
geografisch-historische waarden.
Een combinatie van de oude en de jonge monumenten in logisch verband met de hedendaagse
ontwikkeling van de gemeente Maarn bepaalt het werkveld van de Cultuurhistorische commissie.
Ga naar:
Begin |
Home
Activiteiten Als leidraad wordt hierbij gehanteerd, dat de gemeente Maarn wordt onderverdeeld
naar thema’s.
Wellicht zou een geografische indeling in de lijn der verwachtingen liggen, doch
een onderverdeling in thema’s geeft meer ruimte tot indeling van objecten in de gewenste
rangschikking.
De thema’s zijn:
Ga naar:
Begin |
Home
Kennis vergaren Ga naar:
Begin |
Home
Communicatie Ga naar:
Begin |
Home
Adviesfunctie Ga naar:
Begin |
Home
Actief uitwerken van projecten Ga naar:
Begin |
Home
Vele onderwerpen zijn verwezenlijkt en andere doorgeschoven naar de volgende termijn.
De lijst met Rijksmonumenten is inmiddels compleet.
In de afgelopen periode zijn onze aanvragen, gesteund door de belanghebbenden voor de
Woudenbergseweg 40 en de Grote Bloemheuvel gehonoreerd.
De aanvraag voor Hof ter Heideweg 1 is afgewezen. Ga naar:
Begin |
Home
Monumentenlijst Ga naar:
Begin |
Home
Open Monumentendagen I Chronologisch zijn de volgende Open Monumentendagen gehouden:
Ga naar:
Begin |
Home
Cultuurhistorische Waardenkaart I Ga naar:
Begin |
Home
Resultaten Ga naar:
Begin |
Home
Gemeentelijke Herindeling Ga naar:
Begin |
Home
Open Monumentendagen II Ga naar:
Begin |
Home
Cultuurhistorische Waardenkaart II Ga naar:
Begin |
Home
Historische Gegevens Ga naar:
Begin |
Home
Communicatie Ga naar:
Begin |
Home
Dorpsgezichten en Gemeentelijke Monumentenlijst Ga naar:
Begin |
Home
Voor het samenvoegen van het vijfjarenplan 2000-2005 met het plan voor 2000-2011 is gekozen,
omdat de doelstelling en de activiteiten vanuit het verleden naar de toekomst toe dezelfde
blijven, waarbij de noodzakelijke bijstelling van beleid wordt aangegeven.
Sinds de oprichting van de Cultuurhistorische Commissie in november 1997 is door leden en
vrijwilligers veel werk verzet en zijn gelukkig ook veel werken "op de kaart" gezet.
Het 2de lustrum kan de commissie dan ook met een tevreden gevoel in 2007 gaan vieren. Ga naar:
Begin |
Home
© Cultuurhistorische Commissie Maarn - Maarsbergen 2007
Het lange termijnplan, dat in deze notitie wordt beschreven, is gebaseerd op de genoemde
doelstelling.
De activiteiten, waarop de Cultuurhistorische commissie zich op zal richten, zijn:
De commissie zal met behulp van derden kennis dienen te vergaren over de cultuurhistorie
van de gemeente Maarn en dan specifiek binnen de hiervoor opgesomde thema’s.
Dit kennisvergaren houdt in dat literatuurstudies worden uitgevoerd en dat gestudeerd en
geïnventariseerd wordt.
Interviews kunnen leiden tot het boven tafel halen van verborgen gegevens en verhalen.
Het vergaren van oude foto’s en ansichtkaarten zal een goed inzicht kunnen in de wat meer
recente geschiedenis.
Er zal zonodig archiefonderzoek moeten worden uitgevoerd.
Het kan echter ook leiden tot initiëren en begeleiden van onderzoeken van derden of
daarbij behulpzaam zijn.
Al deze kennis dient op schrift gesteld te worden en waar mogelijk in combinatie met
grafische weergave worden vastgelegd.
Een zeer waardevolle referentiekaart is de Kadastrale Minuutplan van de Gemeente Maarn uit 1831.
De commissie zal interesse moeten kweken voor de cultuurhistorie van de gemeente Maarn.
Zij is van mening, dat daarmede de belevingswaarde en de leefbaarheid van de gemeente
wordt behouden en toeneemt.
Voorkomen kan worden dat kostbare cultuurhistorische objecten worden opgeofferd aan nieuwe
ontwikkeling, zonder dat nieuwe ontwikkelingen worden geblokkeerd.
Publicaties in de pers zullen worden aangedragen, waarbij de Modderkoning een goede rol
in de kennisoverdracht in de directe sfeer van de belangstellenden kan spelen.
Echter naar buiten treden in de Doornse Kaap, het Utrechts Nieuwsblad en regionale
huis aan huis bladen zal periodiek moeten plaatsvinden.
Interviews zullen worden gestimuleerd.
Er zullen voordrachten worden gehouden zowel voor de burgerij als de burgerlijke
gemeente en andere belangstellenden.
Het grote doel is het draagvlak van de cultuurhistorische waarden te vergroten en
de bewoners van deze gemeente te attenderen op de schoonheid van de twee Marken.
Als commissie, die het amateur-specialisme van cultuurhistorie voert, is het nodig
gevraagd en ongevraagd een ieder van onze omgeving van advies te dienen.
Dat kan inhouden het gemeentebestuur, maar ook ambtelijk de gemeente bij te staan.
Voorbeelden hiervan de rijks- en gemeentelijke monumentenlijst, de ondersteuning van
de SPOU inzake het boekwerk Monumenteninventarisatie Maarn, geschiedenis en architectuur
van de gemeente Maarn.
Maar zeker in de landschappelijke en ruimtelijke sfeer is ondersteuning van het
provinciaal beleid van grote waarde.
In het Nationale Park de Utrechtse Heuvelrug in oprichting dienen de cultuurhistorische
aspecten verankerd te worden.
Het bewaren van de cultuurhistorische waarden bij de ontwikkeling van het nieuwe tracé
van de rijksweg A-12 en HSL-Oost zal de nodige inspanning vragen.
Momenteel is de ontwikkeling van diverse landgoederen binnen de gemeente Maarn in beweging,
de cultuurhistorische commissie kan in deze een positieve rol spelen.
Bij deze ontwikkeling zijn niet alleen de gebouwen en opstallen van grote betekenis,
maar zeker zo belangrijk is de landschappelijke inpassing.
Specifieke aandacht wordt besteed aan het behoud van de Grote Bloemheuvel.
Dit object behoort thuis op de rijksmonumentenlijst en maakt als gebouw onderdeel uit
van het beschermde dorpsgezicht van Maarsbergen.
Aan het uitwerken van de cultuurhistorie op basis van thema’s is reeds gerefereerd.
Deze thema’s zullen nader moeten worden gedefinieerd en omkaderd.
Zoals reeds het memorabele boekje over de Historisch Buitenplaats Maarsbergen is verschenen,
wordt gedacht aan vijf van deze boekjes.
Voor elk thema één.
Het goede voorbeeld is aanwezig.
Het voornemen om ieder jaar aan de Open Monumentendag
deel te nemen als organisator voor
de gemeente Maarn, zou prachtig zijn, maar wordt als te ambitieus ervaren.
Wil een tweede en volgende Open Monumentendag eenzelfde inhoud en uitstraling hebben
als de eerste, dan moet er veel werk verzet worden.
Hiervoor wordt een jaar te kort geacht.
Het meerjarenplan gaat uit van één monumentendag per twee jaar.
De prioriteiten zullen worden gesteld conform het volgende schema:
In 1999 - de Historische Buitenplaats Maarsbergen, (thema A)
in 2001 - de Agrarische Ontginning Manderen, (thema B)
in 2003 - Maarn/ Maarsbergen en de Spoorlijn, (thema C)
in 2005 - de Jonge Landgoederen (thema D) en
in 2007 - de Kampontginningen (thema E).
in 2009 - het Landgoed Valkenheide
Het zou van veel belang voor deze gemeente zijn, indien, op beperkte wijze,
in de inrichting van een oudheidskamer zou kunnen worden voorzien.
Te denken valt hierbij aan een gemeenschappelijk belang voor de gemeente Maarn,
de VVV en de Cultuurhistorische Commissie.
Ruime aandacht en openheid van het doen en laten wordt ingeruimd voor de relatie
van de Cultuurhistorische Commissie en de Vereniging Maarn-Maarsbergen Natuurlijk.
De parallellen in belangstelling, maar ook in belangen tussen de vereniging en de
commissie zijn evident.
Dit lange termijnplan is een streefnotitie om richting te geven aan het doen en
laten van de commissie.
Het is zowaar ambitieus, maar een goede rode draad helpt ons einddoel dichterbij
te brengen.
Het einddoel blijft een prettige, gezonde en leefbare woonomgeving, waarin het voor
de burgers van deze gemeente goed toeven is.
Maarn, 4 november 1999. (conceptversie)
Maarn, 16 december 1999. (vastgesteld)
Resultaten in de jaren 2000 tot en met 2005 op hoofdlijnen
De inspanningen verricht om de wijk Tuindorp in haar karakteristieke vorm te behouden
hebben mede geleid tot behoud van de oorspronkelijke stijl en hebben vooral meegewerkt
om draagvlak te vinden voor het streven van CHC voor het behoud van karakteristieke
plekken in de gemeente en van een leefbare gemeenschap, mede gebaseerd op behoud van
monumenten, dorpsgezichten en de bijbehorende ruimtelijk ordening.
De gemeentelijke monumentenlijst
is ambtelijk vastgesteld, maar door de gemeenteraad
nog niet bevestigd.
Aan het samenstellen van deze lijst heeft de commissie daadwerkelijk inhoud gegeven
en heeft inhoudelijk met de ambtenaren van de gemeente Maarn en de Utrechtse
Monumentencommissie hieraan vormgegeven.
Zowel de lijst met rijks- als met conceptgemeentelijke monumenten is, met instemming van
de gemeenteraad, opgenomen in het SPOU boekwerk Maarn, geschiedenis en architectuur.
De commissie maakte deel uit van de redactie commissie van het boek Maarn,
Geschiedenis en Architectuur en heeft inhoudelijk veel informatie verstrekt aan de
schrijvers. Daarnaast is veel correctiewerk verricht.
Het boek is een uitgave in de reeks van de monumenten-inventarisatie Utrecht.
Vermeldenswaard is zeker ook de uitgave van het boekwerk "de boerderij De Brink te Maarsbergen",
herinneringen van de heer J.W.G. Laporte, dat onder auspiciën van de CHC is uitgegeven.
Het organiseren van de Open Monumentendagen,
eenmaal per twee jaar is erg succesvol gebleken.
Het aantal bezoekers was gemiddeld ca. 500 personen.
In het concept van de dagen werd iedere keer uitgegaan van een mooie fietstocht voor het
gehele gezin.
Bij elke monumentendag behoorde het samenstellen en het uitgeven van een boekwerk over
het betreffende onderwerp, gelardeerd met mooie foto’s.
Daarnaast zijn er veelal posters tentoongesteld, en waren er activiteiten als broodbakken,
bezems maken, vervoer met tractorwagens, werken met oude landbouwvoertuigen, openstelling
van monumenten, kinderactiviteiten, toneel, enz.
De boekwerken zijn een weerslag van het werk, dat door de commissie is verricht.
Voor het schrijven van de boeken is onderzoek en literatuurstudie verricht, zijn
interviews gehouden, is een fotoarchief opgebouwd en is gebruik gemaakt van collecties
oude ansichtkaarten.
De bekendheid van het werk van de commissie is voor een groot deel gebaseerd op de
uitgifte van deze boekjes.
Een geheel andere activiteit is het vervaardigen van de
Cultuurhistorische Waardenkaart.
Het bestand voor deze kaart is na veel speurwerk, vertaald naar een digitaal bestand en
beschikbaar voor het presenteren van de geschiedenis van de gemeente Maarn, bestaande
uit de twee marken Maarn en Maarsbergen.
De deelkaarten zijn opgebouwd voor de perioden 8000 v.Chr tot 1000 na Chr., 1000 tot 1500,
1500 tot 1800, 1800 tot 1900, en 1900 tot 1950.
In de deelkaarten zijn alle gegevens opgenomen, die betrekking hebben op de betreffende
tijdsperiode.
Het grootste belang heeft de overzichtskaart met daarop de nu nog aanwezige elementen en
relicten uit het verleden.
Het is een fantastisch stuk werk, dat momenteel als vaste exponent is tentoongesteld in
de Openbare Bibliotheek van Maarn en Maarsbergen en is daarmede voor een breed publiek
toegankelijk.
De kaart is van groot belang voor het behoud van de historische elementen en relicten
in onze gemeente en zal door de nieuwe gemeente Utrechtse Heuvelrug als toetsingskader
dienen te worden gebruikt voor het ruimtelijk ordening- en bouwbeleid.
De doelstelling om een breder draagvlak voor cultuurhistorie en historie te creëren
is zeker bereikt.
Dit komt mede tot uitdrukking in het werk dat verricht is als interviews, foto’s e.d,
communicatie met en publicaties in de pers en de Modderkoning en de adviesfunctie,
die vooral ten behoeve van de gemeente Maarn is opgebouwd.
Al datgene dat nog niet is verwezenlijk, wordt verwoord in onze toekomstplannen.
Termijnplan voor de jaren 2006 tot en met 2010.
Belangrijk voor het werk van de commissie is de gemeentelijke herindeling van de gemeente
Maarn per 1 januari 2006.
Samen met de gemeenten Amerongen, Doorn, Driebergen-Rijsenburg en Leersum vormt
de gemeente Maarn nu de gemeente Utrechtse Heuvelrug.
Dit gegeven houdt in, dat met behoud van eigen identiteit, in groter verband de belangen
van cultuurhistorie en historie van Maarn en Maarsbergen behartigd dienen te worden.
De commissie heeft inmiddels besloten, dit doel te verwezenlijken als zelfstandige commissie
binnen de Vereniging Maarn-Maarsbergen Natuurlijk.
In verband met een goede belangenbehartiging, een goede communicatie, de adviserende functie
naar de nieuwe gemeente, het verkrijgen van subsidie, enz. zal een vaste relatie met de
gemeente Utrechtse Heuvelrug dienen te worden opgebouwd.
Duidelijk dient te worden gesteld, dat de CHC de vertegenwoordiging in Maarn en Maarsbergen
is van (Cultuur)historie en hierin de gesprekspartner wil zijn voor onze dorpskernen.
De CHC staat open voor samenwerking met gelijkgerichte verenigingen/ stichtingen binnen de
nieuwe gemeente Utrechtse Heuvelrug.
Mogelijkheden doen zich voor in het gezamenlijk opzetten van een oudheidskamer in het
verlengde van de oudheidskamer in Doorn.
In deze oudheidskamer zal naast een centrale ruimte en een centraal thema, plaats dienen
te zijn voor de manifestatie van de eigen identiteit en historie van de afzonderlijke kernen.
Hierbij zou ook zuurvrije archivering van documenten en foto’s aan de orde kunnen komen.
Het vormen van een forum/platform van alle gelijkgerichte verenigingen om als gesprekspartner
te dienen met het nieuwe gemeentebestuur lijkt onvermijdelijk.
De eigen identiteit dient echter voorop te blijven staan.
Er zal nauw overleg tot stand moeten worden gebracht met de mensen, die de historie van
Valkenheide een warm hart toe dragen.
Gedacht wordt aan een nauwere relatie met het museum van Valkenheide en allen
die zich met de historie van de Stichting Valkenheide bezig houden.
De samenwerking kan op vrijblijvende manier tot stand worden gebracht, maar ook een
mogelijkheid tot deelname aan de CHC behoort tot de mogelijkheden.
Het organiseren van de Open Monumentendagen
voor Maarn en Maarsbergen blijft één van de taken.
De OM-dagen worden gehouden in de jaren 2007 en 2009, met daaropvolgend de organisatie om de
twee jaar.
Er zal zoveel mogelijk worden aangesloten op de daartoe gestelde landelijke thema’s.
Het thema voor:
- 2007 - Maarn/Maarsbergen en de spoorlijn en
- 2009 - het landgoed Valkenheide
Het thema Maarn/ Maarsbergen en de spoorlijn omvat de geschiedenis van aanleg en gebruik
van de spoorlijn, de stations, de zandafgraving met steneneiland, de wijk Tuindorp, de Bergweg,
de Kolk, en de betekenis van de aanleg van de spoorlijn voor de burgers van de gemeente Maarn.
Het thema landgoed Valkenheide wordt later uitgewerkt.
De organisatie van de Open Monumentendagen in de dorpskernen van de gemeente Utrechtse Heuvelrug
wordt in de andere kernen op een andere wijze gecoördineerd dan in Maarn.
Hiervoor zijn afzonderlijke comités geformeerd.
Voor het organiseren en afstemmen van de activiteiten van de Open Monumentendagen zal in de
nieuwe gemeente een afzonderlijk platform dienen te worden gesticht, waarbij vooral de VVV
een coördinerend rol zou kunnen spelen.
De Cultuurhistorische Waardenkaart is gereed.
Eerst zal een begeleidend boekje c.q. brochure worden geschreven.
De inhoud van dit boekje wordt geschreven op basis van bekende kennis en binnen de
budgettaire mogelijkheden.
Eenvoud staat hierbij voorop.
Gestart wordt met verder historisch onderzoek op basis van de op de deelkaarten gepresenteerde
gegevens in de daartoe aangegeven tijdsperioden.
Zonodig wordt hiertoe een opdracht verstrekt aan een student om deze studie te verrichten.
In de verdere toekomst wordt de opgedane historische kennis verzameld en beschreven in een
luxe uitgave met duidelijk en verklarend fotomateriaal en de cultuurhistorische waardenkaart
als bijlage.
Deze uitgave is alleen mogelijk na intensieve studie en voorbereiding en de zekerheid,
dat hiervoor verschillende sponsors worden gevonden.
Een voorbeeld voor het boekwerk kan worden genomen aan het boek "Trots op ons Eemlandschap".
De taak van de Cultuurhistorische Commissie zal in de toekomst worden omgebogen naar het
verzamelen, verstrekken, en publiceren van historische gegevens en verhalen.
Dit houdt in dat gestructureerd foto’s en ansichtkaarten worden verzameld, interviews
worden gehouden, maar dat ook een poststempelverzameling van de heer Lerk van belang kan zijn.
Vooral het verder verdiepen in de historie van Maarn-Maarsbergen, en het uitvoeren van
historisch en fundamenteel onderzoek zal in het middelpunt van de belangstelling komen te staan.
Hiervoor dient ook menskracht te worden geworven.
Concrete formulering tot uitvoeren van gerichte studies dienen door de commissie te worden
voorbereid en te worden geformuleerd.
Zie ook de benadering in het eerste deel van dit termijnplan.
Onderwerpen , die zich lenen voor nadere studie zijn, o.a.
In elke Modderkoning (4 a 5 keer per jaar) zal een inhoudelijke bijdrage van de CHC worden
opgenomen over de historie van Maarn-Maarsbergen.
Het uitgeven van een afzonderlijk CHC-blad wordt niet nagestreefd.
De verbondenheid tussen monumenten en het landschap in Maarn-Maarsbergen wordt onderstreept
door onze vaste rubriek in de Modderkoning.
In de lezingencyclus, die elk jaar door de Vereniging Maarn-Maarsbergen Natuurlijk wordt
georganiseerd, zullen de historische en cultuurhistorische onderwerpen blijvend te dienen
worden opgenomen.
Door middel van de boekjes met de Open Monumentendagen en andere schriftelijke uitingen door
middel van flyers en artikelen in de plaatselijke pers moet de belangstelling voor de historie
van Maarn en Maarsbergen levend worden gehouden.
Hier ligt een deel van ons draagvlak.
In het verleden zijn enkele gesprekken gevoerd in verband met het aanvragen van de status
beschermd dorpsgezicht voor delen van Maarn en Maarsbergen.
Deze gesprekken hebben niet tot resultaat geleid.
Verdere studie naar de procedures op dit gebied zijn wenselijk.
Op basis van een afgeronde oriëntatie zou bekeken kunnen worden of aanvragen van rijks- of
gemeentelijk status Beschermd Dorpsgezicht tot de mogelijkheden behoort.
Bij beschermd dorpsgezicht wordt gedacht aan de wijk Tuindorp, het oude Raadhuis en voorplein
en de dorpskern in Maarsbergen.
Gezien het feit, dat alle oorspronkelijke gemeenten in de nieuwe gemeente Utrechtse Heuvelrug,
behoudens Maarn, beschikken over een gemeentelijke monumentenlijst, zal deze ook vastgesteld
dienen te worden voor de nieuwe gemeente.
De concept gemeentelijke monumentenlijst van Maarn kan daartoe een goede leidraad zijn.
De commissie zal in deze zin initiatieven nemen.
Slotopmerking
Maarn,20 juni 2006 (conceptversie)
Maarn,23 september 2006 (2de conceptversie)