Open Monumentendag 2011: Nieuw gebruik - Oud gebouw (10-09-2011)

Markante gebouwen die vaak beeldbepalend zijn voor hun omgeving verliezen hun oorspronkelijke functie. Overal in Nederland kun je dat zien. Maar gelukkig maken mensen zich sterk voor het behoud van cultuurhistorisch erfgoed. Zo zoekt en vindt men oplossingen via herbestemming.

Een raadhuis krijgt een horecabestemming, in een kerk komen woningen, een fabriek wordt expositieruimte, op een landgoed komen kantoren. Ook in Maarn en Maarsbergen zijn mooie voorbeelden van het behoud van oude gebouwen door nieuw gebruik te vinden. Op Open Monumentendag 2011 zijn er een paar opengesteld, zodat iedereen kan zien hoe met respect voor het verleden een nieuwe toekomst verzekerd is.

Maarsbergen

Dit dorp op de grens van de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei heeft slechts 1300 inwoners, maar een heel interessante dorpskern. Op een steenworp afstand is daar de fraaie Dorpskerk uit 1884, de oude openbare school (nu de Heeren Hendrik) met het naastgelegen Meestershuis, het landgoed Anderstein, de ruïne van de Grote Bloemheuvel en net over het spoor aan de andere kant de gerestaureerde Kleine Bloemheuvel. Op Open Monumentendag 2011 in Maarsbergen ligt het accent op de herbestemmingen binnen deze dorpskern. Ook een kijkje waard is De Kolk, herbestemd van spoorsloot tot natuurgebiedje.

Dorpskerk

Eigenlijk hoort de Dorpskerk niet thuis in het rijtje van herbestemmingen. Maar de protestante gemeenschap Maarn Maarsbergen stelt de kerk graag op elke Monumentendag open voor bezoekers. Er valt veel over de kerk te vertellen en er is veel te zien, van de grafkelder van de fameuze Aalt en Geertruida du Bois, het pijporgel uit 1886 tot de preekstoel in neo-Hollandse renaissancestijl. Met een beetje geluk treft u een orgelbespeling door Hans Bakker, ze zijn gepland om 10.30 en 11.30 uur! Er zijn rondleidingen om 10.00, 11.00 en 12.00 uur en 's middags is er een concert van het muziekgezelschap Ludiek uit Doorn. Verder is er van 10.00 tot 13.00 uur een boekenmarkt in het gebouwtje achter de kerk. Voor de kerk staan twee machtige beuken. Niet iedereen is er gerust op dat de monumentale bomen de infrastructurele ingrepen rond de A12 en het spoor goed zullen overleven, maar dorpsbewoners, gemeentebestuur, wegbeheerders en uitvoerders hebben afgesproken dat alles op alles wordt gezet om de bomen te behouden! Achter de kerk staat 'Het gebouwtje'. Het is in 1924 gebouwd en wordt zowel voor kerkse als voor dorpse activiteiten gebruikt en is dus heel belangrijk voor Maarsbergen. De kerk is op zaterdag 10 september open van 10.00 tot 16.00 uur.

School en Meestershuis

De eerste openbare lagere school in de gemeente Maarn staat in Maarsbergen. In 1863 wordt hij officieel geopend; de zeventig leerlingen zitten allemaal in één groot lokaal. In 1881 wordt het lokaal in tweeën gesplitst en nog weer later worden er nieuwe lokalen bijgebouwd. Dat was wel nodig ook; in 1920 waren er ruim 200 leerlingen! Pas als er in 1924 ook in Maarn scholen worden gebouwd (een christelijke school aan de Kapelweg en een openbare lagere school in Tuindorp) wordt de school weer kleiner (ongeveer 90 leerlingen). De kinderen speelden op de speelplaats aan de overkant van de weg, waar nu de brandweergarage staat. Als de school begon floot de meester op de speelplaats, ging zelf op de weg staan om het (weinige) verkeer tegen te houden tot alle kinderen waren overgestoken! Tegelijk met de bouw van de school werd er ook een woning voor de bovenmeester gebouwd, naast en aan de school. Ook nu nog staat boven de voordeur 'Het Meestershuis'.

Landgoed Anderstein

Aan het begin van de vorige eeuw begon de familie Van Beuningen dit landgoed na overname van de toenmalige boerderij het Uilegat en de aangrenzende heidegrond. De ontginning had vooral tot doel een landbouwbedrijf te beginnen. En dat lukte. Prachtige tegeltableaus op de voormalige stallen herinneren aan de bloeitijd met vele koeien en varkens. In die tijd werd ook de villa Anderstein gebouwd. Nu doet het dienst als kantoor- en vergaderlocatie. Het oude zwembad op het terrein doet inmiddels dienst als vijver. Herbestemming dus. Maar ook het landbouwbedrijf is niet meer. Het terrein is omgevormd tot een golfbaan en andere delen zijn bestemd voor natuurontwikkeling, een klein stukje bosbouw en een aantal kleine landbouwpercelen. Het oude koetshuis dat vlak bij de boerderij stond is geheel afgebroken en iets verder en wat groter weer opgebouwd om dienst te doen als kantoorlocatie. Verder telt het landgoed een aantal woningen. Op Open Monumentendag staat De Deel uitnodigend open en kunt u een kijkje nemen op en om de golfbaan tussen 10.00 en 16.00 uur. Om 10.00 en om 12.00 uur houdt directeur ing H. van Beuningen een inleiding over het landgoed op de Deel.

Dorpskerk School en meestershuis Landgoed Anderstein

De Grote Bloemheuvel

Ooit het onbetwiste centrum van een streek met hier en daar een boerderijtje. Maarsbergers kwamen hier samen om pacht of tienden te betalen aan de rentmeester van Landgoed Maarsbergen, om naar de hout- of boedelveilingen te komen, om nieuwtjes uit te wisselen of om iets te gebruiken. De Grote Bloemheuvel wordt al in 1717 genoemd als herberg. Met de komst van de spoorlijn, werd de Grote Bloemheuvel ook stationsrestauratie; postkoetsen reden af en aan. Maar het is er allemaal niet meer. Het gebouw is vervallen achtergelaten. Het wapen van Maarsbergen dat de trotse zijgevel opsierde is er nog wel. Maar wat zal er gered kunnen worden van deze unieke cultuurhistorische schat? En welk lot zal er beschoren zijn aan de grote eiken op het terrein? Er bestaan veel foto's en ansichtkaarten van dit punt. Uit de collectie van Rien Pater is op Open Monumentendag in de Kleine Bloemheuvel een selectie te zien.

De Kolk

De Kolk is een mooi natuurgebiedje midden in Maarsbergen. Vroeger werden hier bij de aanleg van de Rhijnspoorweg een vijver en een brede ontwateringssloot gegraven om het station veilig in dit vrij natte gebied te realiseren. Het waterreservoir dat zo ontstond werd gebruikt om de stoomlocomotieven van water te voorzien. Toen het einde van het stoomtijdperk in zicht was werd de spoorsloot deels gedempt. Zo ontstonden een grote kolk en twee kleine kolken. In de grote kolk werd zomers gezwommen en 's winters schaatste men er op. In de jaren zeventig was het gebied verwaarloosd en dumpte men er sloop- en bouwafval. In 1982 keerde het tij toen natuurliefhebbers het gebied onderzochten. Maarn-Maarsbergen Natuurlijk werd opgericht, de kolken werden schoongemaakt en het gebied ontwikkelde zich tot een mooie plek natuur, waar zelfs de zeldzame kamsalander terugkeerde.

De Kleine Bloemheuvel

In het midden van de 18e eeuw werd de hofstede annex uitspanning De Kleine Bloemheuvel gebouwd. Voor die tijd stond hier het Kooihuis, de woning van de kooiker die wilde eenden ving met de eendenkooi De Kom. Het geheel behoorde tot het Landgoed Maarsbergen. In 1960 werd de Kleine Bloemheuvel opgenomen in het toen moderne Motel Maarsbergen. Inmiddels heeft het motel plaatsgemaakt voor een nieuw hotel en is het voorhuis van de Kleine Bloemheuvel onderdeel geworden van het restaurant La Place. In het oude voorhuis zijn nu twee mooie vergaderzalen ingericht. Tijdens de Open Monumentendagen is hier een tentoonstelling van posters over de historie van Maarsbergen én een expositie van oude ansichten te zien. Voor bezoekers liggen kortingsbonnen voor La Place klaar. De tentoonstelling is te bezoeken van 10.00 tot 16.00 uur.

 

Grote Bloemheuvel De Kolk Kleine Bloemheuvel

Maarn Theresiakerk

In Maarn concentreren we ons op het karakteristieke punt van de Amersfoortseweg waar aan de ene kant de rooms-katholieke Theresiakerk staat. De kerk is weliswaar kerk gebleven, maar toch is er van enige herbestemming sprake. Regelmatig is de kerk (op zaterdag) in gebruik als concertzaal! De Theresiakerk viert haar 85ste verjaardag en zet ook daarom op zaterdag 10 september de deuren wijd open voor iedere belangstellende. Voor 1926 was er geen katholieke kerk in Maarn; men kerkte in de dekenaten van Wijk bij Duurstede of Amersfoort. Maar toen het plan er eenmaal was ging het snel. Anderhalve maand nadat architect Kroes uit Amersfoort zijn ontwerp aangeboden had, werd de eerste steen gelegd. Viereneenhalve maand later was de kerk klaar en werd hij ingewijd. Boven de ingang is een wit natuurstenen Theresiabeeld, in Italië gemaakt door Wim Harzink uit Rijsenburg. Aan de sokkel gebeeldhouwde rozen, die verwijzen naar het wonder dat bij de non Theresia hoorde: ze liet het na haar dood rozen regenen. In 1925 werd ze heilig verklaard; de naamgeving was indertijd dus heel actueel.

Het interieur van de Theresiakerk is de moeite waard. Let bijvoorbeeld op de veertien taferelen van de Kruisweg. Deze staties zijn tussen 1928 en 1932 geschilderd door Willem Leendert Wiegmans, een kunstenaar uit Rijsenburg (1892-1942). In de jaren zestig verdwenen de schilderingen onder een witte kalklaag; soberheid was toen de trend. In de jaren tachtig zijn de schilderingen weer tevoorschijn gehaald. In twee vitrines in de hal is informatie over leven en werken van Wiegmans te vinden. De kerk heeft ook mooie glas-in-lood ramen, ontworpen door de Utrechtse glazenier Henricus L. D. Kocken (1882-1955).
De Mariakapel is omgevormd tot een stiltecentrum. Tien jaar geleden is naast de kerk een gemeenschapsruimte gebouwd, 'De Ark'. Daar exposeren Wout Epping (houten beelden) en Henny van der Sterren (foto’s). De Theresiakerk is zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur open. Meer informatie over de kerk is opgenomen in het boekje 'Geloven in Monumenten', uitgegeven door de Cultuurhistorische Commissie Maarn Maarsbergen ter gelegenheid van Open Monumentendag 2005.

Lees hier het verslag: Open Monumentendag 2011: Nieuw gebruik - Oud gebouw

Jaaragenda


Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home/mmnatuur/public_html/jml/modules/mod_jem/tmpl/default.php on line 15

Kinderprogramma


Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home/mmnatuur/public_html/jml/modules/mod_jem/tmpl/default.php on line 15